Was hat er denn übel getan?
De eerste keer dat ik de Matthäus Passion zong is denk ik alweer meer dan tien jaar geleden. Inmiddels ken ik ‘m ongeveer uit mijn hoofd. De geloofwaardigheid van het hele zoon-van-God-gebeuren laat ik even in het midden, maar het verhaal over Jezus zoals dat in de Matthäus wordt verteld, is voor mij in de loop der jaren uitgegroeid tot een goed verhaal vol spanning, verraad en wanhoop.
Dit jaar viel het politieke aspect van de zaak me voor het eerst op, en dan in het bijzonder de onmacht van een capabele regering in tijden van populisme. De gouverneur van Judea ten tijde van Jezus’ kruisiging, Pilatus, wordt in de Matthäus neergezet als een welwillende en redelijke man (in andere bronnen is hij een stuk minder aardig, maar ik ga hier even uit het beeld dat geschetst wordt in de Matthäus). Hij is als stadhouder ook het hoofd van de rechtbank en moet dus beslissen wat er met Jezus gebeurt nadat hij is gearresteerd en overgeleverd door de hogepriesters.
Die arrestatie is eigenlijk best een dubieuze zaak: de hogepriesters en de volksoudsten besluiten dat Jezus te veel macht heeft en uit de weg geruimd zou moeten worden. De arrestatie loopt op zichzelf redelijk vlot, maar vervolgens moeten de hogepriesters natuurlijk nog iets vinden om Jezus van te beschuldigen. Het feit dat dat uiteindelijk alleen lukt door middel van twee valse getuigen is voor hen geen reden om van het plan af te zien. Ondertussen zetten de hogepriesters ook het volk op tegen Jezus. Het hoe en wat van dat proces is niet helemaal duidelijk, maar ze slagen er op de een of andere manier perfect in om Jezus in een kwaad daglicht te zetten. Het volk is woedend.
Goed. Terug naar Pilatus. Die weet logischerwijs niet zo goed wat hij hier nu weer mee aan moet. Hoe kan je als rechterlijke macht nou een onschuldige man veroordelen? Anderzijds loopt hij het risico om de woede van de hogepriesters en de rest van het volk op zich te krijgen als hij Jezus zomaar vrijlaat. Wat een impasse. Eigenlijk wil hij het er liefst niets mee te maken hebben, zeker nadat zijn vrouw hem vertelt dat ze een verontrustende droom heeft gehad over Jezus’ onschuld. In de Johannes Passion zegt Pilatus het zelfs expliciet tegen het volk: volgens mij is hij onschuldig.
Pilatus ziet nog een laatste wanhopige poging om Jezus te redden: elk jaar laat hij een gevangene vrij, naar keuze van het volk. Om het zekere voor het onzekere te nemen, laat hij het volk kiezen tussen Jezus en een moordenaar. Dat moet toch zeker wel goed gaan!
Oh. Het volk kiest de moordenaar. #democratie #fail
Deze scene wordt nog het heftigst neergezet in de Johannes Passion – hoewel die juist op de meeste punten het bescheiden en ingetogen kleine broertje is van de Matthäus – waarin de evangelist na het verzoek van het volk om de vrijlating van Barrabas uitroept: “Barrabas aber war… EIN MÖRDER!” Elke keer dat ik de Johannes zing, krimp ik bij die zin weer een beetje ineen. (Kut! Wéér de verkeerde gevangene gekozen om vrij te laten.)
Op dat punt kan Pilatus natuurlijk weinig meer doen. In de Matthäus is dit al het begin van de onvermijdelijke kruisiging, maar in de Johannes stribbelt Pilatus nog meer tegen: in eerste instantie probeert hij de hogepriesters nog over te halen om Jezus mee te nemen om hem zelf te berechten – in effect verklaart hij Jezus vogelvrij, om vooral maar niet met zijn eigen handen schuldig te zijn aan Jezus’ dood – maar de hogepriesters eisen dat Pilatus hem kruisigt. Dan doet Pilatus nog één laatste poging om Jezus vrij te laten, maar het volk maakt duidelijk dat ze hem in dat geval bij Caesar zouden aangeven als landsverrader.
Op dat punt geeft hij het op. Welja. Ik kan er ook niets meer aan doen.
Zo zie je maar dat een clubje hogepriesters met een politieke agenda het hele volk zo kan ophitsen dat een onschuldige man ter dood gebracht kan worden, tegen de wil van een goedgezinde regent in. En dat, lieve kijkbuiskinderen, is het verhaal van populisme en demonisering in de Matthäus Passion.
Weetjes van de week
Men vindt nogal eens wat op het internet. Ik ben zelf nogal fan van rare weetjes en grappige feiten. Of het een wekelijkse rubriek wordt weet ik nog niet, maar dit is slechts een greep uit de opmerkelijke dingen die het internet mij deze week leerde.
Het Nederlandse woord met de meeste achtereenvolgende medeklinkers is slechtstschrijvend.
Het sjieke ontbijtgerecht eggs Benedict bestaat uit een breakfast muffin (een soort beschuitbol), met daarop een plakje ham of spek, een gepocheerd ei en hollandaisesaus (lobbige saus van eidooier, boter en citroen). Niet zomaar iets voor elke doordeweekse dag. De oorsprong van eggs Benedict is echter minder sjiek: beurshandelaar Lemuel Benedict wilde iets voor tegen zijn kater. Nice. Opletten dus, de volgende keer dat je een kater hebt, want voor je het weet bedenk je iets dat ruim honderd jaar later nog steeds in de sjiekste hotels ter wereld geserveerd wordt.
Iets heel anders. Van de meeste Engelse namen is het wel duidelijk wat het Nederlandse equivalent is, zeker van bijbelse namen (John/Johannes bijvoorbeeld), maar ik kon me niet bedenken wat het Nederlandse equivalent van ‘James’ zou zijn. Blijkt dat tot mijn grote verbazing ‘Jacob’ te zijn. De gezamelijke voorouder is het Griekse ‘Iacobos’; de connectie met ‘Jacobus’ is wel duidelijk, maar via het Latijn is men in de tussentijd richting ‘Iacomus’ gegaan en vanuit daar verder naar ‘James’. Het wordt nog leuker als je beide namen verder gaat verbasteren: handen omhoog als je al wist dat ‘Jim’ en ‘Koos’ dus eigenlijk dezelfde naam zijn.
Niemand?
My thoughts exactly.
En dan tenslotte nog een tijd-van-het-jaar-gerelateerd weetje. Eerder deze week realiseerde ik me opeens dat Goede Vrijdag eigenlijk best een rare benaming is voor een dag waarvan men gelooft dat er iemand bloederig aan een kruis genageld is. Het hoe en waarom van die benaming blijkt onduidelijk te zijn. Er zijn drie theorieën: oftewel het is afgeleid van “Gods Vrijdag”, oftewel het is een goede dag vanwege het hele gebeuren met opofferen voor onze zonden etcetera, oftewel ‘goed’ had vroeger de bijbetekenis ‘heilig’. De geleerden zijn er echter nog niet over uit. (Overigens zijn er meer dan genoeg talen waarin de desbetreffende vrijdag heel anders heet: zo zijn er bijvoorbeeld ‘grote vrijdag’, ‘sombere vrijdag’, ‘heilige vrijdag’, ‘lange vrijdag’, ‘lijdensvrijdag’ en, de originaliteitsprijs van vandaag, ‘dag van het lijden van Christus’.)
Tot zover de loze feitjes voor vandaag. Leuk? Saai? Tips? Lucht je hart in de comments.
Failbooking
Lachen om domme mensen is vaak best wel grappig. Lachen om domme mensen die publiekelijk op internet verbazingwekkend kneuzige dingen doen: Failbooking.
FreeRice: spelen en leren voor het goede doel
Het zal weinig mensen verrassen dat spelletjes altijd motiverend werken. En laten we eerlijk zijn: dat is heus niet alleen zo voor kinderen, want wij als volwassenen zijn minstens net zo competitief. We hebben nu eenmaal een zwak voor het kunnen winnen van dingen, zoals wetenschapper Jesse Schell op heldere (en hilarische) wijze uitlegt in zijn presentatie op game-conferentie DICE 2010.
En de grap is: je hoeft er niet eens per se iets tastbaars mee te kunnen winnen. Als je dingen kan sparen, virtuele trofeeën kan winnen of kan laten zien dat je beter bent dan je vrienden is het al snel motiverend genoeg. Zie bijvoorbeeld Foursquare: ook al heb je er niks aan, toch wil ik punten halen en word ik buitengewoon competitief van het feit dat Nils de mayor is van zeven plaatsen en ik tot voor kort van geen één! En dus blijf ik steeds fanatieker inchecken, in de hoop toch eindelijk eens ergens mayor te kunnen worden. (Sinds gisteravond ben ik trouwens opeens mayor van twee plaatsen. Hoera!)
Een concept dat perfect inspeelt op dit gegeven is FreeRice, een website waar je door het spelen van educatieve spelletjes rijst kan verdienen voor een arm land. Deze site bestaat al jaren, maar eerder deze week ontdekte ik dat hij geweldig uitgebreid is sinds de laatste keer dat ik ‘m bezocht. Voorheen kon je alleen de definitie van Engelse woordjes raden, wat op zichzelf al interessant genoeg was: weliswaar begon je bij simpele woorden, maar op de hogere levels was het flink pittig. Squalor, betrothal, impetuous? Ik zou het zo niet weten. Voor elk goed antwoord worden er tien rijstkorrels gedoneerd door een van de sponsoren van FreeRice. Dat is niet zo veel, maar met tien minuten spelen heb je zo al duizend rijstkorrels bij elkaar.
Inmiddels is de site uitgebreid met andere quiz-categorieën, en die zijn geweldig divers! Naast Engelse woordjes en Engelse grammatica kun je nu ook de betekenis raden van Franse, Duitse, Italiaanse en Spaanse woordjes, rekensommetjes oplossen, scheikundige elementen benoemen en landen bij hoofdsteden zoeken. Daarnaast zijn er ook categorieën waarbij je schilders van beroemde schilderijen moet raden, of landen moet benoemen die op een wereldkaart aangeduid worden. Meer dan genoeg interessante vragen dus, en een succesvol concept: er worden doordeweeks meer dan 50 miljoen rijstkorrels per dag gedoneerd!
Probably bad news
Van opzettelijk dubbelzinnige woordspelingen tot genante versprekingen: er gebeuren een hoop grappige dingen in de pers. In de categorie ‘onhandige typfouten’ moest ik bijvoorbeeld erg lachen om deze zin uit een krantenartikel over tips voor energiebesparing in de winter: “If you’re feeling cold, crap yourself in a blanket.”
Ik zou overigens ook nog best een taalkundige verhandeling kunnen schrijven over onhandig geformuleerde krantenkoppen zoals “Man shot in chest, leg knocks on door for help.” Leest iemand zoiets wel voordat die krant gedrukt wordt? Of een tijdje geleden nog in een Nederlandse krant, waar de regelafbreking voor een heel andere lezing zorgt dan (hopelijk) de bedoeling was:
“Ouders doodgebeten
baby niet vervolgd”
Een mooi project voor in de toekomst is het schrijven van krantenartikelen die bij de alternatieve lezing van zo’n kop zouden horen. Dat van die doodgebeten ouders! En die baby die dan blijkbaar verdacht was! Dat moet toch een geweldig spannend verhaal worden. Wat een eindeloze bron van inspiratie!
Zijdezachte mokkataart
Ik heb deze taart twee keer gemaakt en beide keren hebben zowel ik als de taart huwelijksaanzoeken gekregen. De eerste keer was nog een spannend experiment: ik deed de twintig minuten durende mixmarathon met mijn staafmixer, die dat eigenlijk niet aan kon en begon te stinken naar verbrand plastic, waardoor ik ‘m om de vijf minuten buiten op het balkon moest leggen om af te koelen (het vroor flink, dus dat ging wel aardig). Tip van de dag: gebruik geen staafmixer.
Overigens mag je deze taart niet eten als je zwanger bent of anderszins ziek, zwak of misselijk, want er zitten namelijk rauwe eieren in. Weer een goede reden om geen kinderen te willen: negen maanden zonder deze mokkataart?!
Ingrediënten
Bodem:
100 g heel erg goed fijngehakte pecannoten
75-100 g bruine basterdsuiker
25 g gesmolten boter
50 g geraspte pure chocola
2 eetlepels kahlua
snufje zout
Vulling:
225 g boter op kamertemperatuur
100 g suiker
2 theelepels instantkoffie
1 eetlepel kahlua
80 g pure chocola
1 theelepel vanille-extract of een zakje vanillesuiker
4 eieren
Bereiding
Om de bodem te maken doe je de fijngehakte pecannoten, suiker, geraspte chocola en een snufje zout in een bak. Smelt de boter in de magnetron, meng de kahlua erdoorheen en giet het mengsel langzaam bij het mengsel terwijl je met een vork roert, zodat het een beetje kruimelig wordt. Doe dit in op de bodem van een vlaaivorm of een springvorm, druk het goed aan en zet het in de koelkast.
Smelt de chocola voor de vulling au bain marie of in de magnetron en laat het een paar minuten afkoelen.
Doe dan de boter, suiker, instantkoffie en kahlua in een grote bak en mix het ongeveer anderhalve minuut met een handmixer tot het een beetje luchtig is geworden. Giet dan langzaam de afgekoelde chocola erbij terwijl je goed blijft mixen (het is handig als je iemand hebt die je hier een handje bij kan helpen). Voeg de vanillesuiker of vanille-extract toe. Mix het nog even door zodat het goed gemengd is.
Vervolgens begint het marathonmixen. In een periode van 20 minuten moet je de vier eieren toevoegen terwijl je op middelmatige stand blijft mixen. Je mag natuurlijk best af en toe even stoppen met mixen om het mengsel met een spatel van de randen van de kom af te spatelen. Voeg elke keer een ei toe en mix een minuut of vijf, etcetera, etcetera, totdat je alle eieren hebt toegevoegd en het een romig en luchtig mengsel is geworden.
Dan zijn we alweer bijna klaar: doe de vulling in de vorm bovenop de bodem, zet de taart minstens een uurtje of twee in de koelkast en klaar is kees. Doet het erg goed op een luie zondagmiddag met een kop koffie en een krantje, maar ook op vrijdagavond met een groot glas bubbeltjeswijn om het weekend te vieren. Hoe dan ook, enjoy!
Ease off the ass
Leuke dingen die je kan doen met verkeersborden en dergelijke. Hm, had ik niet ergens nog een foto van het bordje bij de trap in CGN waar een rolstoelsticker ondersteboven opgeplakt is? Nouja, en we hebben natuurlijk Verboden te Rocken en op de gang “Verboden te Nöken”, maar daar snappen ze op zo’n Engelstalige website weer niks van.
“They Have Sex” en andere eerlijke filmposters
Dit vind ik nou grappig: Honest Movie Titles. De posters van een aantal Oscargenomineerde films van dit jaar, maar dan met een wél eerlijke filmtitel.
Amerikaanse macaroni and cheese
Dit is een mijn succesrecepten van deze winter. Zeker met zo’n lange, koude, gure winter als dit jaar is dit het perfecte eten: warm, kazig en romig, met een knapperige bovenkant. Uit praktisch oogpunt is het ook vooral een ideaal diner voor veel mensen, met een verjaardag of klussende vrienden of Sinterklaas of kerst of oud en nieuw: je maakt ‘m vantevoren, en zodra het bezoek er is zet je ‘m een half uur in de oven. Met een grote bak salade erbij heb je genoeg proviand voor 10 à 12 eters. Maar je kunt ook alles voor jezelf maken en in koelkastbakjes doen, want opgewarmd is hij nog net zo lekker.
Martha’s macaroni and cheese (10-12 personen)
Ingrediënten
125 g boter
6 sneetjes witbrood, in blokjes van ± 1 cm
1,3 l melk
60 g bloem
nootmuskaat
cayennepeper
zwarte peper
zout
500 g oude kaas, geraspt
150 g Pecorino Romano, geraspt
500 g elleboogjesmacaroni
Bereiden
Verwarm de oven voor op 190º en vet een grote ovenschaal in met boter of olijfolie. Smelt 40 g boter in een pannetje of in de magnetron en giet het over de broodkruimels heen. Hussel ze goed door elkaar en zet ze apart.
Warm op een zacht vuurtje de melk op. Smelt ondertussen in een flinke pan de rest van de boter. Als de boter bubbelt, voeg dan de bloem toe en kook het een minuut lang terwijl je goed blijft roeren. Voeg dan beetje bij beetje de warme melk toe terwijl je goed blijft roeren. Als alle melk erin zit, blijf dan ongeveer 10 minuten roeren terwijl de saus borrelt. (Gefeliciteerd, je hebt nu bechamelsaus gemaakt!)
Kook ondertussen de macaroni in ongeveer 3 minuten half gaar.
Haal na 10 minuten zachtjes koken de pan met bechamelsaus van het vuur en voeg de cayennepeper, nootmuskaat en flink veel zwarte peper toe. Roer dan ongeveer driekwart van de beide kaassoorten door de saus. (De kaas hoeft nog niet helemaal gesmolten of perfect gemengd te zijn, dat komt in de oven allemaal wel.) Proef de saus, bedwing de drang om de hele pan zo leeg te eten en voeg eventueel wat zout toe.
Meng de halfgare (en goed afgegoten) macaroni met de kaassaus en giet het in de ovenschaal. Bedek met de rest van de kaas en dan de croutons. (Op dit punt kun je eventueel de ovenschaal met vershoudfolie bedekken, op het balkon zetten en wachten tot het bezoek gearriveerd is.) Bak de macaroni and cheese ongeveer 30-40 minuten in een voorverwarmde oven op 190º.
Lekker met broccoli of een knapperige salade.
