Category → Wetenschap
Het grenzeloze optimisme van TED
TED (Technology, Entertainment, Design) is een jaarlijkse conferentie waar grote en minder grote namen inspirerende presentaties geven over uiteenlopende onderwerpen, met Ideas worth spreading als ondertitel. Dat is een nogal vage beschrijving, maar zo breed is TED nu eenmaal. Het is veel lastiger om een eenduidige beschrijving te geven van een gemiddelde TEDTalk, net zoals het lastig is om uit te leggen hoe verslavend het kijken van TEDTalks is.
De ene TED(Talk) is de andere niet
Een kleine greep uit sprekers op TED-conferenties illustreert de grote variatie in sprekers en onderwerpen: ex-politicus en filantroop Bill Clinton, kok Jamie Oliver, schrijfster Isabel Allende, Microsoft-oprichter Bill Gates, regisseur James Cameron, ex-politicus en klimaatexpert Al Gore en Nobelprijswinnaar en DNA-onderzoeker James Watson zijn slechts een paar van de honderden sprekers die het TED-publiek al hebben verblijd met hun wijsheden.
Naast de jaarlijkse TED-conferentie in Californië is er ook elk jaar een satellietconferentie genaamd TEDGlobal in Oxford, die meer internationaal gericht is. Daarbovenop zijn er sinds een paar jaar ook nog talloze TEDx Events, die onafhankelijk georganiseerd worden maar wel in dezelfde geest, en daarom ook de TED-vlag mogen voeren. Die TEDx Events vinden over de hele wereld plaats: van Reykjavik tot Kaapstad en van Montevideo tot Tokyo, met een groot of klein publiek en al dan niet met een specifiek thema. De presentaties op al die TED- en TEDx-conferenties worden opgenomen en zo mogelijk online gezet, maar daarover later meer.
De (verplichte) aanwezigheid van camera’s creëert ook de mogelijkheid voor TEDxLive Events, waarbij een TED-conferentie live gestreamd wordt naar locaties over de hele wereld. TEDGlobal 2010, dat een paar weken geleden plaatsvond, werd live bekeken in onder andere New York, Dubai en Amsterdam. Ik was zelf één dag aanwezig op TEDxAmsterdamLive, samen met Sjors en een paar van mijn Kennisnet-collega’s. Naast de live stream vanuit Oxford waren er tijdens de pauzes ook lokale sprekers, waarvan we er op de laatste dag van TEDxAmsterdamLive drie hadden: Pim Betist kwam vertellen over zijn crowdfunding-project Africa Unsigned, Floor Knaapen introduceerde haar fototentoonstelling en Harmen van Doorn gaf een presentatie over PIFworld, een nieuwe manier om geld aan goede doelen te geven.
A TED a day…
Ik had al wel eens vaker opnames van TEDTalks online gekeken, maar met zo’n live stream merk je pas hoe groot de informatiedichtheid van een echte TED-conferentie is. We luisterden naar praatjes over sterrenkunde, burgeroorlogen, duizenden jaren oude planten, klimaatverandering, journalistieke vrijheid, vrouwenrechten en meer. Toen ik vantevoren op de site van TEDGlobal het programma bekeek, vroeg ik me al af wat je nu in hemelsnaam echt kan leren van zo’n brede conferentie. Maar toen ik tussen enkele tientallen mede-aanwezigen zat in Boom Chicago in Amsterdam realiseerde ik me wat naast de passie en bevlogenheid van de sprekers de grote gemene deler is: een realistische blik op het heden, maar een optimistische blik op de toekomst!
Want in het komende decennium gaan we de klimaatcurve ombuigen. Het is wél mogelijk om op internet mooie, bijzondere contacten te leggen. Grote industriële partijen zoals Nike en Coca Cola zitten inmiddels met elkaar om de tafel om afspraken te maken voor duurzaam produceren. Door crowdfunding kunnen we het grootste wildlife-park in de wereld opzetten. Met de huidige resultaten van de Kepler-missie is het erg waarschijnlijk dat we 100 miljoen planeten kunnen ontdekken die op de aarde lijken. De afgelopen twintig jaar daalt het aantal burgeroorlogen en burgerslachtoffers gestaag. Het volledig omarmen van internet kan overheden gouden kansen bieden. Vrouwen komen steeds meer voor zichzelf op en kunnen van onschatbare waarde zijn in vredesprocessen.
Al die standpunten en stellingen kwamen op de vrijdag van TEDGlobal langs, en dat is nog maar één van de vier dagen van de conferentie. En die manier van denken, dat grenzeloze optimisme over de toekomst, is volgens mij de kern van innovatie. Je kunt niet innoveren als je alleen maar nadenkt over wat er mis kan gaan. Innoveren is dromen, en iets om vrolijk van te worden. Een wat oudere dame in het publiek van TEDxAmsterdamLive merkte op: “TEDTalks zijn de beste antidepressiva die je je kunt voorstellen.” Waarop een lid van de organisatie antwoordde: “A TED a day keeps the doctor away.”
Ruim honderd uur aan TEDTalks
Als je nu spijt hebt van het missen van TEDGlobal 2010, niet getreurd! Een groot aantal presentaties van TED, TEDGlobal en TEDx staat online en die van TEDGlobal 2010 zullen binnenkort ook op TED.com verschijnen. Er is nu al meer dan 100 uur aan TEDTalks online beschikbaar, en vanwege de hoge frequentie van TEDx Events over de hele wereld komen er met grote regelmaat meer presentaties bij. Genoeg te kijken dus!
Een aantal tips van uiteenlopend pluimage, voor als je niet weet waar je moet beginnen: Dan Gilbert over blijheid en geluksgevoel, Randy Pausch over hoe je leven in positieve zin kan veranderen als je een dodelijke ziekte hebt, Jill Bolte Taylor over hoe een hersenbloeding haar baan als hersenonderzoeker veranderde en verrijkte, Hans Rosling over prachtige visualisaties waardoor statistieken opeens verre van saai zijn, Aimee Mullins over het hebben van een handicap en de kansen die dat schept en Jane McGonigal over hoe je de wereld kunt verbeteren met games.
De volgende editie van TEDxAmsterdam vindt plaats op 30 november 2010. Op 20 november 2010 vindt TEDxYouth, de eerste TEDx voor kinderen, plaats in NEMO in Amsterdam. Pro-tip: het is lastig en duur om op de conferenties zelf aanwezig te zijn, maar de TEDxLive Events zijn (bijna) gratis!
Dear Natural History Museum. You are missing planet Pluto.
Arme Pluto. Vroeger toen we klein waren was Pluto nog een planeet. Weliswaar een beetje een aparte planeet, met een bijzondere baan om de zon, maar wel een echte officiële planeet. Maar nu is het alleen maar een planetoïde, of dwergplaneet. Weet je wat een ander woord voor planetoïde is? “Mindere planeet.” Niet bepaald vleiend. Alsof je iemand een “minder persoon” noemt. Er is zelfs een zielig werkwoord vernoemd naar Pluto: iets plutoën (to pluto something) betekent dat je het degradeert of devalueert. Lekker dan. Als Pluto gevoelens had, zat hij al sinds 2006 in een uithoekje van ons zonnestelsel zachtjes te huilen.
In New Mexico en Illinois vonden ze het zo zielig voor Pluto dat ze bij wet (!) hebben geregeld dat het tóch een planeet is. Wel apart, maar blijkbaar kan dat zomaar. Het scheelt natuurlijk wel een hoop schoolboeken die je niet hoeft te veranderen. Om een lang verhaal kort te maken, niet iedereen is er tevreden mee dat Pluto opeens geen planeet meer is. Niet in het minst basisschoolkinderen. Die hebben zelfs hatemail gestuurd naar Neil deGrasse Tyson, de directeur van het Natural History Museum en het Hayden Planetarium. Een greep uit de brieven van kinderen uit groep drie en vier levert dit soort hartverscheurende pleidooien op:
“Do poeple live on Pluto? If there are poeple who live there they won’t exist. […] Some poeple like Pluto. If it doen’t exist then they don’t have a favorite planet.”
Maar ook zorgvuldig onderbouwde hatemail (als deze jongen geen wetenschapper wordt dan weet ik het ook niet meer):
“I took a poll of 11 people. […] I think it is a double planet and everyone one else thought it is a regular real planet that is very cold.”
En deze vond ik nog de leukste:
“We’re sorry about giving you mean letters saiing we love Pluto but not you. I’m very sorry. It’ll be okay.”
Ik voel me net een kopje koffie
Automatische vertalingen zijn niet zo best. Dat is ook logisch, want meestal vertalen ze elk woord letterlijk en dat wordt natuurlijk niks, hooguit een bron van leuke Dunglish uitspraken zoals “I have sense in a little cup coffee.” Google Translate doet he
t al beter, die probeert woorden in ieder geval niet individueel te vertalen, maar enigszins naar de context (de rest van de zin) te kijken door groepjes woorden te vertalen. Zo komt daar bijvoorbeeld uit: “I feel like a cup of coffee.” Wel een beetje een dubbelzinnige zin, maar in ieder geval goed te begrijpen: “ik heb zin in” kun je redelijkerwijs vertalen als “I feel like”, en “een kopje koffie” is natuurlijk gewoon “a cup of coffee”.
De grote grap komt als je Google Translate deze zin weer laat terugvertalen naar het Nederlands.
“Ik voel me net een kopje koffie.”
Ja, het blijft lastig, dat automatisch vertalen. Mijn idee is dat je eigenlijk het beste niet van taal naar taal kunt vertalen, maar dat het beter zou werken om een soort van taalloze representatie van een zin te maken en die vervolgens weer te formuleren in een andere taal. In taalkundige termen zou je kunnen zeggen dat je de communicatieve intentie van een zin zou moeten achterhalen, dus de bedoeling die een spreker of schrijver heeft met die zin, om die intentie vervolgens in een andere taal weer tot uiting te brengen.
Maar goed, dat terzijde, weer even terug naar de grappige kant van het verhaal. Als een zin na één keer heen en terug vertalen soms niet zo goed uit de verf komt, kun je je voorstellen dat het na tientallen keren automatisch vertalen helemaal uit de hand loopt… Daarvoor hebben we nu Bad Translator.
Ik voerde Bad Translator een zin uit m’n proefschrift: “A communicative act is performed by the speaker in order to convey meaning and achieve a perlocutionary effect, as explained in the previous subsection.” Vierenvijftig vertalingen later, via o.a. IJslands, Afrikaans en Witrussisch, is dat verbasterd tot: “Communication and project management Outcomes: 2 perlokutyonari Effects.” Nice. Wel een stuk bondiger dan mijn zin. Ik denk dat ik mijn hele proefschrift er zo maar doorheen gooi.
Als laatste, ultieme test gaf ik Bad Translator de zin “I feel like a cup of coffee.”
Vijfentwintig automatische vertalingen later: “Do not like coffee.”
Ehm. Wat?
De taalkunde-sfinx
The Sphinx once challenged a particularly tasty-looking student of language to solve the riddle: “How is saying ‘My toe is turning blue,’ as a request to get off my toe, similar to slamming a door in someone’s face?” The poor student stammered that in both cases, when the agents are trying to communicate something, they have analogous intentions. “Yes indeed” countered the Sphinx, “but what are those intentions?” Hearing no reply, the monster promptly devoured the poor student and sat back smugly to wait for the next oral exam.(Cohen & Perrault, Elements of a Plan-Based Theory of Speech Acts, 1979)
Ik weet niet of de meneren Cohen en Perrault high waren ten tijde van het schrijven van de desbetreffende paper (het is tenslotte wel een artikel uit de jaren ’70), maar ik heb in ieder geval nog nooit zo’n gekke openings-alinea gelezen in een wetenschappelijk schrijven. Lieve lezer, punten voor het goede antwoord, je wordt niet opgegeten voor een verkeerde gok en ik zal aan het eind van de middag het antwoord posten :)
Image by oberazzi / CC BY-NC-SA 2.0
